ॐ किंवा प्रणव हे सगळ्या मंत्रांचे पहले बीज अक्षर आहे. या बीजाक्षरात गणपती, शंकर, विष्णू आणि ब्रह्माचे रूप आहे. ओमकाराचे महत्त्व, पौराणिक दाखले, धर्मग्रंथातील उल्लेख आणि मंत्राचा महिमा यांबाबत जाणून घेऊया...
ॐ किंवा प्रणव हे सगळ्या मंत्रांचे पहले बीज अक्षर आहे. या बीजाक्षरात गणपती, शंकर, विष्णू आणि ब्रह्माचे रूप आहे. हे बीजाक्षर सगळ्या बीज मंत्रांचा शिरोमणी आहे, असे मानले जाते. एका ॐ मध्ये तीन अक्षरांचा समावेश होतो. ते म्हणजे 'अ', 'ऊ' आणि 'म'. ही अक्षरे ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश यांचे प्रतीक आहेत. विश्वाची उत्पत्ती करण्यासाठी ब्रह्म देवाने १२ वर्षे ओमकार करून तपश्चर्या केली. ब्रह्माचे हे १२ वर्ष म्हणजे पृथ्वीची ३७,३२,४८० कोटी वर्षे. ओमकाराच्या गूढ आवाजाने आणि त्याच्या आत्म्याने आपण राहतो ती सूर्यमाला उत्पन्न केली, अशी लोकमान्यता आहे.
कोणत्याही मंत्रांच्या बाबतीत बोलायचे झाले, तर तो जेवढा लघु आणि सूक्ष्म असतो, तितका म्हणायला सोपा आणि अधिक ताकदीचा असतो. तो छोटा असल्यामुळे म्हणताना मनाची एकाग्रता वाढते आणि मंत्र जास्त परिणामकारक होतो. हा प्रवास 'जड'कडून सूक्ष्मतेकडे जाणारा असतो. म्हणून ओमकाराने आपल्या सर्व शरीरात प्रेरणेचा संचार होतो, असे म्हटले जाते. ओमकाराचे महत्त्व, पौराणिक दाखले, धर्मग्रंथातील उल्लेख आणि मंत्राचा महिमा यांबाबत जाणून घेऊया...
ॐ काराची रचना
एका ॐ अक्षरामध्ये तीन अक्षरांचा समावेश होतो. 'अ', 'ऊ' आणि 'म' ही अक्षरे ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश यांचे प्रतीक मानली गेली आहेत. म्हणूनच कोणत्याही मंत्राच्या आधी ओंकार लावला, तर त्या मंत्राची शक्ती कितीतरी पटीने वाढते, अशी मान्यता आहे. ओमकार हा साडे तीन मात्रांचा बनलेला असतो. 'अ', 'ऊ', 'म' आणि अनुस्वाराची अर्ध मात्रा. त्याच्या पुढे १६ मात्रा होतात आणि प्रत्येकीचे चार भाग पडतात. प्रत्येक भाग पुरुष आणि प्रकृती यामध्ये विभागले जातात. यानंतरचे भाग आपल्या संवेदनावाहक मज्जातंतुंशी तंतोतंत जुळतात, असे सांगितले जाते. यामुळे ओमकाराचा उच्चार केल्याने हे मज्जातंतू स्फुरण पावतात आणि सशक्त होतात.
गीता आणि कठोपनिषद
श्रीकृष्णाने सांगितलेल्या भगवद्गीतेतील उल्लेखानुसार, ॐ उच्चारणाऱ्या व्यक्तींना पुण्यप्राप्ती होते. ईश्वरी कृपेने ॐ मंत्रोच्चार करणाऱ्याला परम गती प्राप्त होते, असे सांगितले गेले आहे. कठोपनिषदात सांगितल्यानुसार, ॐ हा वेदांचे सार आहे. तपस्वी आणि योगिमुनींच्या ज्ञानाचा ओमकारात समावेश आहे. म्हणून कोणत्याही मंत्रोच्चारापूर्वी ॐ कार लावल्याने या सर्वांची शक्ती त्या मंत्रापाठी भक्कमपणे उभी राहते, असे सांगितले जाते. हा मंत्र 'अ', 'ऊ' आणि 'म' या वेगवेगळ्या अक्षरांनी तयार झाला असला तरी, ही तिन्ही अक्षरे कुठेही न थांबता सलगपणे म्हणावी, असे सांगितले जाते.
माण्डूक्य उपनिषद
माण्डूक्य उपनिषदातही ॐ काराचा महिमा वर्णन करण्यात आला आहे. कोणत्याही मंत्राचे उच्चाकरण ॐ काराने करणे आवश्यक आहे, असे सांगितले आहे. तर, ओंकाराचा अर्थ 'अनुज्ञा' म्हणजेच स्वीकृती, असा केला गेला आहे. जो ओंकाराचा स्वीकार करणे समजतो, तो समृद्ध होतो. शीख धर्माचे संस्थापक व दहा शीख गुरूंपैकी प्रथम गुरु, गुरु नानकदेव यांनीही 'इक ओंकार सतनाम' म्हणजेच ॐ कार हेच खरे सत्य असे नाव आहे, अशी त्याची व्याख्या केली आहे.
ॐ काराचे महत्त्व
अनेक धार्मिक ग्रथांमध्ये ॐ काराचे महत्त्व वर्णन करण्यात आले आहेत. कोणत्याही मंत्राआधी ॐ कार जोडणे हे शुद्ध आणि शक्ती संपन्न मानले गेले आहे. कोणत्याही देवी, देवता, ग्रह किंवा ईश्वरी मंत्राचा जप करताना त्याआधी ॐ कार लावणे आवश्यक असल्याचे सांगितले जाते. एखाद्या मंत्राचा कितीही जप केला, तरी ॐ काराशिवाय कोणताही मंत्र फलदायी ठरत नाही, अशी मान्यता आहे. जैन दर्शनमध्येही ॐ काराचे महत्त्व प्रतिपादित करण्यात आले आहे. तर महात्मा कबीर यांनी ॐ काराचे महत्त्व जाणून त्यावर 'साखियां' रचल्या आहेत.
उच्चार आणि धार्मिक मान्यता
ॐ कारातील 'अ' या अक्षराच्या उच्चाराने ओठ उघडले जातात. यातून ब्रह्मदेवाचे स्मरण होते. 'उ' या वर्णाच्या उच्चाराने ओठाचा चम्बू होतो. यातून सृष्टीचा पालनहार श्रीविष्णूचे स्मरण होते व सृष्टीच्या चक्राचा प्रारम्भ होतो. म् उच्चारतांना ओठ बंद होतात. हे सृष्टीच्या लयाचे प्रतीक आहे. त्यातून शिवाचे स्मरण होते. ॐ कारातील आद्य स्वर स्वर उच्चारल्यास आपणास मूलध्वनीचा आभास होतो. 'उ' हा मुखोत्पन्न सर्वाधिक तीव्र स्वर आहे. ही तीव्र शक्ती आहे, ती आपणास संकटाप्रसंगी शरीराला ऊर्जा प्रदान करते. 'म' प्राथमिक अनुनासिक असून, ते उच्चारले असता त्याआधील ध्वनीचा लोप होतो व वातावरण शांत होते. हा उच्चार आपणास परमतत्त्व शिवाचा आभास घडवतो. अशाप्रकारे, ॐ कार परमतत्त्व प्रदर्शक आहे, असे सांगण्यात आले आहे.
No comments:
Post a Comment