मला व्यायामाची काय गरज असा समज सर्वसाधारण गृहिणींचा असतो. घरकाम हा व्यायाम असे त्या मानत असल्या, तरी त्या कामाने दमणूक होत असेल, अधिक थकवा जाणवत असेल, तर त्याला व्यायाम म्हणायचे का?
गेल्या काही वर्षांत आपली जीवनशैली वेगळ्या पातळीवर बदलली आहे. करोना पूर्वकाळात असलेली आणि सध्याची, अशा दोन भागांत आपण आपली जीवनशैली विभागू शकतो. दरम्यानच्या काळात अनेक बदल आपल्या आयुष्यात झाले. यात आपण अनेक गोष्टी शिकलो, आपल्यात बदल झाले आणि त्यातला एक बदल म्हणजे घरातील स्त्रियांच्या आयुष्यात झालेला बदल! 'मला व्यायामाची गरज नाही', 'घरकाम हाच माझ्यासाठी व्यायाम', 'घरासाठी राबता राबता मला कुठे वेळ मिळतो व्यायामासाठी...' अशा अनेक सबबी गृहिणींकडे असतात. मात्र, आरोग्याच्या महत्त्वापुढे या सगळ्या सबबी फोल ठरू लागतात, तेव्हा काही तरी चुकते आहे याची जाणीव होऊ लागते. करोनाने आपल्याकडे किती तरी वर्षे मदतीला ज्या बायका येत होत्या, त्यांना घरात यायला मज्जाव केला आणि इतिहासात हे पहिल्यांदाच घडले, त्यामुळे घरातली सर्व कामे आपणच करणे तसेच कुटुंबातील सदस्यांची मदत घेणे, घरातील व्यवस्था एकमेकांच्या सोबतीने, संगतीने चालू ठेवणे असा एक अवघड काळ आपण पार केला.
अजूनही परिस्थिती थोडी फार तशीच असल्याने अनेकांना मदतनीस नाहीत आणि असल्या तरी घरातील स्त्रीकडे घरातील स्त्रियांकडे खूप कामे असतात. अशात व्यायामाची सवय आपले आयुष्य, आरोग्य निरोगी राहायला खूप मदत करते आणि आपले जीवन आनंदीही ठेवते. वर उल्लेख केल्याप्रमाणे गृहिणींना असे वाटते, की आपण घरात सतत खूप काम करतो आणि त्यामुळे आपल्याला वेगळ्या व्यायामाची काहीच आवश्यकता नाही. व्यायाम करून, निरोगी राहून मला कुठे नोकरी-व्यवसायाला जायचे आहे? राहून राहून घरातच राहणार मी, त्यामुळे कशाला हवा वेगळा व्यायाम, अशीही त्यांची धारणा असते. घरात काम करून बायकांना खूप दमायला होते, त्यामुळे आणखी वेगळा व्यायाम नको असे त्यांना वाटणे हे फारच स्वाभाविक आहे; परंतु तरीही वेगळा व्यायाम करणे अतिशय महत्त्वाचे आहे. व्यायाम म्हणजे व्यायाम आणि घरकाम हा व्यायाम नाही त्यामुळे या दोघांमध्ये गल्लत करणे चुकीचे आहे.
एक आहारतज्ज्ञ म्हणून मला असे वाटते, की आपण आपल्या खाण्यापिण्याकडे प्रचंड दुर्लक्ष करतो. मुळात डाएट म्हणजे कमी खाणे हा चुकीचा समज आहे. त्यातून डाएट म्हणजे विविध ठिकाणच्या विविध पोस्ट वाचून लोक स्वतःवर अनेक प्रयोग करत राहतात, हे प्रयोग बहुतांश वेळा अघोरी ठरतात.
स्लीमट्रीम होण्यासाठी, एखाद्या कार्यक्रमासाठी, स्पर्धेसाठी वाट्टेल ते करून बारीक दिसण्यासाठी जी ओढाताण सतत चाललेली असते, त्याने फायदा होण्याऐवजी अपायच होतो. त्या ऐवजी शॉर्टकट्स मिल रिप्लेसमेंट, उपाशी राहणे आणि लवकरात लवकर रिझल्ट मिळवणे हा प्रकार सगळ्या वर्गामध्ये सर्रास आढळून येतो. चांगले खाणे हे शिकवायला लागते हे आपले दुर्दैवच म्हणावे लागेल. खरी भूक लोक विसरत चालले आहेत. बरेचदा आता वेळ झाली आहे म्हणून किंवा आपल्याला अचानक काही तरी चटपटीत खाण्याची इच्छा झाली म्हणून खाल्ले जाते. एखादी जाहिरात, कुणाचे तरी सांगणे किंवा व्हॉट्स अॅप, फेसबुकवरील रेसिपी हा 'ट्रिगर फॅक्टर' होतो आणि आपल्याला ते खाण्याची इच्छा होते; परंतु जे चवीचे पदार्थ खाल्ले जातात ते बरेचदा अति शर्करायुक्त; शिवाय अति तेलकट असतात. ते आपल्याला केवळ आणि केवळ स्वाद देतात. जिभेला संतुष्ट करतात, त्यामुळे आपल्याला क्षणभर आनंद होतो. हे पदार्थ आपल्याला कॅलरीही देतात; परंतु लक्षात घ्या, की हे पदार्थ आपल्याला पोषणमूल्ये द्यायला बरेचदा असमर्थ असतात. इतकेच नव्हे, तर हे पदार्थ आपल्याला त्यातील रसायने, कृत्रिम स्वाद, अत्यंत प्रमाणात असलेले मीठ, साखर, मैदा आणि इतर अनेक घटकांमुळे फायदेशीर ठरण्यापेक्षा नुकसान अधिक करतात.
लॉकडाउनमध्ये असे चमचमीत खाणे जास्त झाल्याने गृहिणींचेही वजन अनपेक्षितरीत्या वाढलेच. त्यामुळे घरकाम हाच व्यायाम असा समजही त्यांचा चुकीचा ठरला. म्हणजेच कमी पोषकमूल्ये आणि त्यातून घरातील काम पडल्यामुळे आपण अजूनच शारीरिक आणि मानसिकरीत्या दमतो, हे लक्षात घ्यायला हवे. पोषण उत्तम नसल्यामुळे प्रत्येक स्त्रीला असे वाटते, की आपण खूपच दमतोय आणि आपल्याला वेगळ्या व्यायामाची गरज नाही; परंतु तसा विचार करणे म्हणजे अनारोग्य आणि पुढील आरोग्याच्या समस्या व तक्रारी यांना आमंत्रण देण्यासारखेच आहे.
मी असे म्हणेन, की व्यायाम करणे हे प्रत्येकालाच अनिवार्य आहे; परंतु व्यायामाची पहिली पायरी म्हणजे स्वतःचा आहार अशा पातळीवर आणून ठेवणे, की ज्यामुळे व्यायाम, घरातील कामे, आपली दैनंदिन व्यवहारातील कामे यामुळे आपल्याला थकवा जाणवण्याचे काहीच कारण नाही; उलट व्यायामाने आपला थकवा दूर होतो आणि दिवसभर उत्साही वाटते. घरकाम करून तुम्ही दमत असाल, थकवा जाणवत असेल, तर काही तरी चुकते आहे हे वेळीच लक्षात घ्या. म्हणजे घरकाम हाच तुम्हाला व्यायाम वाटत असेल, तर त्याने तुमची दमणूक होता कामा नये, थकवाही जाणवता कामा नये, उलट उत्साही वाटायला हवे. तसे होत नसेल, तर घरकाम हा व्यायाम कसा काय झाला?
व्यायाम का करावा?
१. व्यायामामुळे स्नायू बळकट होतात. काम करण्याचा वेग वाढतो आणि थकवा जाणवत नाही.
२. वेट ट्रेनिंगसारखा व्यायाम केला, तर हाडांना कॅल्शियम पोहोचू शकते.
३. व्यायामाने शरीराची लवचीकता वाढते. त्याचा उपयोग दैनंदिन जीवनात होतो.
४. व्यायामाच्या रोजच्या सवयीमुळे चांगले हॉर्मोन्स स्त्रवतात. त्यामुळे आनंदी वाटते आणि मानसिक ताणही कमी होतो.
५. झोप चांगली लागते, त्यामुळे मानासिक ताण कमी होतो. भूक लागणारे हॉर्मोन जसे, की लॅपटीन आणि घर्लिन यांचे काम नीट सुरू राहून भुकेवर नियंत्रण राहते.
६. व्यायामामुळे आत्मविश्वास वाढीस लागतो. स्वतःबद्दल प्रेम वाटते आणि उत्तम आहाराबद्दल आस्थाही आपोआप वाढते.
७. घामावाटे शरीरातील टॉक्सिन्स बाहेर पडून रक्ताभिसरणाची प्रक्रिया सुरळीत राहते. रक्ताभिसरण वाढून त्वचा छान राहते.
८. सगळ्यांत महत्त्वाचे म्हणजे रोगप्रतिकारक शक्ती वाढते.
९. व्यायामाच्या रोजच्या सवयीमुळे आपल्याला कॅल्शियम, आयर्न, प्रोटिन यांची मात्रा किती असायला हवी हे कळते, त्यानुसार आहार वाढतो.
